مدیریت پسماند شهری چیست و عناصر آن کدامند؟

تیم تحریریه پاکزی ۱۳۹۷/۶/۲۰

۶ دقیقه مطالعه

مدیریت پسماند شهری

مدیریت پسماند شهری چیست؟

 شاید بهتر باشه در وحله ی اول واژه پسماند رو تعریف کنیم: پسماند همون زباله ست و در کل به مواد جامد، مایع و گاز (غیر از فاضلاب) گفته می شه که پس از مصرف یا استفاده، دیگه کارآیی ندارن و دور ریخته می شن. پسماندها در تعاریف علمی به شش گروه شهری، صنعتی، خطرناک، بیمارستانی، الکترونیکی وفضایی تقسیم بندی می شن. در گذشته با توجه به ساده بودن زندگی ها، نزدیک بودن انسان به طبیعت و مصرف همگن با طبیعت، پسماندهای تولید شده به راحتی در محیط زیست قابل برگشت بودن. با افزایش جمعیت، صنعتی شدن جوامع و تغییر الگوهای مصرف، این پسماندها به مرور باعث بروز مشکلات پیچیده ی زیست محیطی شدن؛ تا جایی که از صد سال پیش کشورهای پیشرفته صنعتی به فکر چاره افتادن و اولین گام های مدیریت پسماند با سوزوندن زباله و تولید انرژی از اون ها آغاز شد.

تعریف مدیریت پسماند:

مدیریت پسماند به مجموعه مقررات منسجم و سیستماتیک در خصوص تولید، ذخیره، جمع آوری، حمل و نقل، پردازش و دفع پسماند گفته می شه که منطبق بر اصول زیست محیطی وبهداشت عمومیه.

عناصر مدیریت پسماند:

اصولا سیستم های مدیریت پسماند شهری در سرتاسر جهان، دارای هشت عنصر موظف به شرح زیر هستن:

1. کاهش در مبدأ:

به طراحی، تولید، عرضه و استفاده از محصولات به نحوی که در پایان عمر مفیدشون، منجر به کاهش کمیت و کیفیت پسماندهای تولید شده بشه، کاهش در مبدأ می گن. اجرای این برنامه ها در کشورهای صنعتی، منجر به بروز نسل جدید از فناوری به نام فناوری پاک در دنیا شده. متاسفانه در ایران هنوز در این زمینه اقدامات جدی صورت نگرفته، به عنوان مثال روزانه بیش از هزار و پونصد تن انواع سبزیجات از اطراف و نقاط دوردست وارد تهران می شه؛ در حالی که فقط 46 درصدش بعد از پاک شدن قابل استفاده ست؛ یعنی روزانه فقط 810 تن زائدات سبزی وارد جریان زباله های شهری تهران می شه؛ حالا زباله های دیگه به کنار!

2. راه های کنترل تولید مواد زائد جامد:

اساس طراحی سیستم مدیریت پسماند شهری، شناخت کمیت و کیفیت تولیده. کمیت تولید در حجم سرمایه گذاری برای ماشین آلات، ظروف ذخیره در محل، ایستگاه های انتقال، ظرفیت دفع سازماندهی و تشکیلات مناسب، مؤثره؛ در حالی که کیفیت مواد بر نوع پردازش ماشین آلات و روش دفع تأثیر می گذاره. اصولا مشکل اصلی جوامع، تولید روزافزون پسمانده و کم کردن تولید مواد زائد، نیاز به یک انقلاب در صنایع و همین طور طرز نگرش ما به منابع طبیعی داره؛ منابع طبیعی باید با حداقل تخریب مورد بهره برداری قرار بگیرن؛ تولید باید به اندازه مصرف و متناسب با اون باشه؛ در مصرف باید نهایت صرفه جویی رو کرد و ...

3. ذخیره، پردازش و اداره در محل:

سومین عنصر موظف در سیستم مدیریت پسماند ذخیره، پردازش و اداره در محله. انجام درست این فرآیند بستگی کامل به فعالیت روابط عمومی و آگاه سازی از طرف سیستم مدیریت پسماند داره. این عنصر نقش مهمی در بهداشت شهری داره؛ چون دقیقا اینجاست که زباله برای مدتی بدون صاحب و در معابر رها شده! البته در بیشتر شهرهای کشور به روش های مختلف زمان جمع آوری اطلاع رسانی شده. به دلایل متعددی از جمله درصد پایین همکاری مردم و همین طور عدم رعایت زمان جمع آوری توسط تیم های شهرداری، هنوز اختلالات زیادی در سیستم مدیریت پسماندهای شهری در شهرهای کشور و حتی در تهران وجود داره.

4. پردازش:

به هر روش یا سیستمی که موجب تغییر شکل فیزیکی یا شیمیایی مواد جامد می شه، پردازش می گن. اما پردازش تکنیک های مختلفی داره:

کاهش شیمیایی حجم: احتراق و زباله سوزی

کاهش مکانیکی حجم: فشردگی

کاهش مکانیکی اندازه: خرد کردن

خشک کردن و آبگیری

و حالا اهداف پردازش چیه:

بهبود کارایی سیستم های مدیریت پسماند

بازیافت مواد قابل استفاده

تولید انرژی از بازیافت مواد

5. جمع آوری:

به برداشتن مواد زائد از محل تولید و بارگیری اون ها در وسیله نقلیه و بعد حمل اون ها به محل هایی که مواد در اونجا باید تخلیه بشن، جمع آوری گفته می شه. این عنصر از نظر بهداشتی مثل: آلودگی هوا، آلودگی آب، آلودگی خاک، جلب و پرورش حشرات، جلب و پرورش جوندگان و ... از لحاظ اقتصادی و همین طور از جنبه زیبایی شناختی محیطی بسیار اهمیت داره.

6. حمل ونقل:

پنجمین عنصر موظف در این سیستم حمل و نقله؛ این عنصر زمانی ضرورت پیدا می کنه که فاصله محل دفع، از مراکز تولید مواد زیاد باشه؛ در این صورت باید زباله های جمع آوری شده از وسایل نقلیه کوچک تر به کامیون های بزرگتر بارگیری بشن. این پروسه در مکانی به نام ایستگاه های انتقال صورت می گیره.

7. بازیافت:

بازیافت یعنی تبدیل مواد زائد و بلا استفاده به موادی که مجددا قابل استفاده باشن. این فرآیند باعث صرفه جویی در هزینه، انرژی، منابع طبیعی و کاهش آلودگی محیط می شه؛ همچنین فروش مواد به دست اومده مخارج جمع آوری و سایر هزینه ها رو جبران می کنه. بازیافت فقط به تولید محصول منجر نمی شه بلکه تولید انرژی هم می تونه از نتایج بازیافت باشه. از سه راه مختلف می شه مواد آلی زباله رو به انرژی تبدیل کرد: سوزوندن یا احتراق مستقیم مواد آلی، پیرولیز مواد وتولید گاز و سوخت مایع، هضم بیولوژیکی همراه با لجن فاضلاب و یا بدون بدون اون و تولید گاز متان.

8. دفع:

هیچ کدوم از روش های دفع زباله به تنهایی مناسب برای همه ی شرایط نیستن؛ انتخاب یه روش باید بر پایه ی عوامل محلی مثل هزینه و در دسترس بودن زمین و کارگر و ... باشه. روش های دفع زباله عبارتند از:

  • تلنبار کردن زباله (کاملا منسوخ شده)
  • دفن در اعماق دریا (کاملا منسوخ شده)
  • خوراک دام و طیور (به دلایل بهداشتی حذف شده)
  • آسیاب کردن و ریختن زباله در فاضلاب (نیاز به بسترهای آماده داره)
  • تهیه کود از زباله (کمپوست)
  • تولید بیوگاز از زباله
  • سوزوندن در کوره های مخصوص یا زباله سوزها
  • دفن بهداشتی

مدیریت پسماند شهری

مدیریت پسماند در ایران:

در کشور ما اولین برنامه ریزی ها برای برخورد صنعتی با زباله از سال 1346 شروع شد. در این سال اولین واحد تولید کمپوست از زباله توسط بخش خصوصی و به صورت نیمه صنعتی در شهر اصفهان راه اندازی شد. بعد از اون درسال 1348 شهرداری تهران طی قراردادی با یک شرکت انگلیسی، اولین کارخونه کمپوست تهران رو در صالح آباد، محلی در جنوب شهر تهران احداث کرد.

بعد از انقلاب اسلامی، در وزارت صنایع، ستادی تحت عنوان "ستاد کود گیاهی" تشکیل شد! این ستاد در سال 1361 با تدوین برنامه ای، احداث 5 کارخونه کمپوست رو در 5 شهر بزرگ شامل اصفهان، مشهد، تبریز، شیراز و رشت در دستورکارخود قرارداد. احداث این کارخونه ها بعدا به شهرداری های همون شهرها محول شد.

در سال 1370 با تصویب وزارت کشور، در شهرداری تهران سازمانی تحت عنوان "سازمان بازیافت و تبدیل مواد" تشکیل شد و مدیریت زباله ها در شهر تهران به این سازمان محول شد. این سازمان به ترتیب در سایر مراکز استان ها هم ایجاد شد و فعالیت هایی رو در زمینه ساماندهی و بهینه سازی عملیات جمع آوری، حمل و نقل، بازیافت و دفع پسماندها انجام دادن، برنامه هایی را تدوین کردن و پروژه هایی در دست انجام دارن. از اقدامات قابل توجهی که در زمینه قانونمند کردن مدیریت پسماندها در کشور انجام شد، تصویب "قانون مدیریت پسماند" توسط مجلس شورای اسلامی درتاریخ 20/2/1383 هست که نباید از اهمیت نقش آفرینش در تاریخچه مدیریت پسماند، چشم پوشی کرد.

پاکزی

تیم تحریریه پاکزی ۱۳۹۷/۶/۲۰

پاکزی را در شبکه های اجتماعی:
لینک فیسبوک پاکزی
لینک لینکدین پاکزی
لینک اینستاگرام پاکزی
لینک تلگرام پاکزی
لینک توییتر پاکزی

کلیه حقوق مادی و معنوی این وبسایت متعلق به شرکت اکسون ویژن سیستم میباشد.