از بیابان زایی تا بیابان زدایی

تیم تحریریه پاکزی ۱۳۹۷/۷/۱

۲۴ دقیقه مطالعه

بیابان زدایی

از بیابان زایی تا بیابان زدایی:

کویر این طبیعت تنها و عریان، با پهنه ای ناپیدا که هیچ ساخته ی دست بشری، نمی تونه وسعتش رو نامحدود کنه؛ کویر با سکوتی عمیق و بی هیاهو؛ کویر آرام و بی ادعا با آسمانی عمیق و پرستاره... از اعجاز و زیبایی کویر هرچی بگیم باز هم کمه؛ تا ساعت ها می شه در موردش گفت و لذت برد! اما این لذت تا کجا معنا پیدا می کنه؟! اگر ما هر روز سر خونه و کار و زندگی مون باشیم و فقط برای تعطیلات یا تفریح به کویر بریم؛ بله، لذت بخشه! اما حتی تصورش هم سخته که ببینیم بیابان همه جا رو فراگرفته و دیگه جایی برای زندگی نمونده؛ متاسفانه این روزها بشرداره به سمتی می ره که این تصور دور از ذهن نیست؛ در این شرایط آیا بیابان زدایی امکان پذیره؟!

برای درک بهتر این موضوع، بهتره که در ابتدا با یه سری تعاریف و مفاهیم آشنا بشیم:

آیا کویر همون بیابانه؟

خیر، کویر و بیابان با هم تفاوت اساسی دارن؛ بسیاری از مواقع نمی دونیم واژه کویر یا بیابان رو برای چه منطقه ای و با چه آب و هوایی به کار ببریم؛ به عنوان مثال به اشتباه هر جا که دارای پوشش گیاهی اندک باشه رو کویر می نامیم. گاهی وقت ها بیابان به محیط خارج از شهر و روستا هم گفته می شه.

اما در واقع بین این دو اصطلاح تفاوت زیادی وجود داره، واژه بیابان از ترکیب سه کلمه «بی» (علامت نفی در زبان پهلوی)، «آب» و «آن» (آنجا) شکل گرفته. بیابان منطقه سرد یا گرم ولی روی هم رفته خشکیه که بارندگی کمتر از 50 میلی متر داره و ممکنه چند سال در اون باران نباره و با کم آبی یا تبخیر شدید و پوشش گیاهی بسیار اندک مواجهه باشه.

کویر به زمین های گلی و شور نمکزاری گفته می شه که اشباع از نمک های مختلف بوده و برای زراعت به هیچ وجه مناسب نباشن. هر جا که بافت خاک ریزدانه و نمک به مفهوم عام وجود داشته باشه، با حضور آب به هر شکل (باران، آب های جاری، آب های زیرزمینی) کویر تشکیل می شه. کویر در انتهای مسیل ها و در پست ترین نقطه یک حوزه قرار داره. از اونجا که شرایط حاکم بر بیابان ها اغلب مساعد پیدایش کویره، این دو پدیده بیشتر با هم دیده می شه.

در واقع کویر عارضه ای از بیابانه نه خود بیابان که در زبان علمی با واژه «پلایا» (Playa) قابل تطبیقه. پلایا پست ترین قسمت بیابانه که معمولاً همه آب های جاری که راه به دریا ندارن به این حوضه فرو می ریزن.

انسان و بیابان:

نیازهای بی پایان انسان و میل اون به پیشرفت و توسعه، باعث شده تا در طول سالیان متمادی به جان زمین بیفته و تمام عناصر اون را خودخواهانه از بین ببره. روز به روز بر دخالت انسان در طبیعت افزوده می شه و خسارت های جبران ناپذیری رو به بار میاره. حالا با یکی از نگران کننده ترین چالش های امروزی دنیا مواجهیم که ذره ذره زمین رو می خوره و در نهایت می تونه از اون تنها متروکه ای بی آب و علف به جای بگذاره. دانشمندان زیادی دور هم جمع شده و نام بیابان زایی رو برای این پدیده انتخاب کردن تا شاید بتونن توصیفی مناسب از اون ارایه بدن.

بیابان زایی دردی ست که در طول سالیان اخیر به جان زمین افتاده و در حال بلعیدن همه زیبایی های اونه. افزایش سطح بیابانی در دنیا موجب شده تا نهادهای بین المللی برای مقابله با این معضل جهانی، دست در دست هم بدن تا راهکارهای علمی و اصولی ارایه کنن و با فعالیتی به نام بیابان زدایی به مقابله با این درد بپردازن.

بیابان زایی چیست و چگونه اتفاق می افتد؟

بر اساس تعریف کنوانسیون جهانی بیابان زایی، این پدیده به تخریب سرزمین در مناطق خشک و نیمه خشک و خشک نیمه مرطوب اتلاق می شه که در اثر دو پدیده اقلیمی و انسانی شکل می گیره. سازمان ملل متحد در سال های دور اعلام کرده بود آب و هوای خشک، نیمه خشک و نیمه مرطوب در پدیده بیابان زایی تأثیر داره؛ اما امروز دیگه نمی شه اقلیم خاصی رو برای پدیده بیابان ­زایی در نظر گرفت و تمام مناطق اعم از نیمه ­مرطوب، نیمه ­خشک و خشک تحت تأثیر پدیده بیابان زایی هستن.

تعدادی از عوامل موثر در این زمینه عبارتند از: تغییر اقلیم و فعالیت های انسانی، بوته کنی، چرای مفرط و خارج از فصل دام در مراتع، تبدیل مراتع به دیم زار، برداشت بی رویه آب از سفره های آب زیرزمینی، معدن کاوی و بهره برداری از معادن، جاده سازی و توسعه شهرها و روستاها.

طبق گزارش سازمان ملل متحد، یک میلیارد و 600 میلیون نفر جمعیت دنیا، سه ­چهارم اراضی به مساحتی معادل پنج میلیارد هکتار در 110 کشور جهان تحت تأثیر تخریب قرار می­گیرند. 73 درصد مراتع جهان به مساحت سه میلیارد و 300 میلیون مترمکعب در معرض این پدیده هستند، همچنین بین 50 تا 70 هزار کیلومترمربع اراضی حاصلخیز از چرخه تولید خارج می شن و سالانه 50 میلیارد دلار، خسارت مستقیم ناشی از این پدیده به اراضی کشاورزیه که البته غیر از پدیده­های اقتصادی و اجتماعی و مهاجرت هاست!

عمق فاجعه!

امروزه پیش روی بیابان ها در سراسر جهان به حدی رسیده که مسأله بیابان زایی به یکی از مسایل قابل توجه بوم شناسی و زیست محیطی تبدیل شده و روز به روز نگرانی ها درباره اون افزایش پیدا می کنه.

شاید فکر کنید که بیابان زایی تنها منجر به خشک شدن قسمتی از زمین می شه و نقشی در سرنوشت و روزگار ما آدم ها نداره اما به جز پیامدهایی مثل از بین رفتن پوشش گیاهی، گرد و خاک زیاد در یک منطقه، کم شدن بارندگی، فرسایش خاک، عدم حاصلخیزی زمین، افت آب های زیرزمینی و از بین رفتن حیات وحش، باید منتظر معضلاتی همچون بیکاری، گرسنگی، فقر و مهاجرت ناشی از بیابان زایی هم باشیم که همه در اثر این پدیده رخ می دن.

بیابان زدایی چیست و چگونه صورت می گیرد؟

ترجمه ی واژه ی Non-Desertification به معنی بیابانی نشدن و یا جلوگیری از بیابانی شدنه. در توضیح بیابان زدایی بیان این نکته حائز اهمیته که منظور از بیابان زدایی، زدودن و از بین بردن بیوم(اکولوژی) بیابان نیست، چرا که این بیوم مثل سایر بیوم های طبیعی، حاصل فعل وانفعالات پدیده های اکولوژیکیه و شاید انسان هرگز قادر نباشه که اون رو از مجموعه ی بیوم های کره زمین حذف کنه. درواقع اون چه که مورد نظر واژه بیابان زداییه، جلوگیری از بیابانی شدن زمین هاییه که در اثر اعمال مخرب انسان در معرض بیابانی شدن قرار دارن.

در واقع بیابان زدایی مفهومی در مقابل بیابان زاییه وجود که به کارها و روش هایی برای سبزکاری در بیابان و جلوگیری از روند سریع تخریب سرزمین ها در مناطق خشک، نیمه خشک و نیمه مرطوب می پردازه. از بین مهم ترین کارهایی که در راستای بیابان زدایی صورت می گیرن، می تونیم به موارد زیر اشاره کنیم:

  • کاشت درختان و گیاهان مقاوم و متناسب با مناطق خشک مثل گیاهان شوره زی
  • کاشت گیاهان ویژه مقابله با بیابان زایی شامل بنه، کنار، کهور، سمر، کرت، کوهنگ (درخت)، سلم، اکالیپتوس، اقاقیا، کاسیا، کرتکی، رمیلک
  • پخش سیلاب و پخش آب
  • تعادل دام و مراتع برای حفاظت از پوشش گیاهی موجود
  • بهره گیری از روش های کارآمد در انباشتن آب باران
  • احیای شوره زارها
  • استفاده از سوخت های جایگزین

روز بیابان زدایی؛ بیداری وجدان جهانی:

بیابان زایی ها و عواقب آن در چند دهه اخیر در جهان به خصوص آفریقا و آسیا تلنگری برای جهانیان بود تا تمام تلاش شون رو برای مبارزه با این معضل جهانی به کار بگیرن و چاره ای براش پیدا کن؛

در کنفرانس سران ریو در سال ۱۹۹۲ معضل بیایان زایی در آفریقا رو مطرح کردن و این امر منجر به تاسیس کنوانسیون جهانی بیابان زدایی (UNCCD) به عنوان زیر مجموعه ای از سازمان ملل شد. در سال ۱۹۹۴، مجمع عمومی سازمان ملل به منظور افزایش آگاهی عمومی در این زمینه و پیگیری جدی تر برنامه های کنوانسیون، روز ۱۷ ژوئن رو با عنوان روز جهانی بیابان زدایی نامگذاری کرد.

چارچوب استراتژیکی جدید UNCCD برای سال های 2018 تا 2030، جامع ترین تعهد جهانیِ مطابق با دستورالعمل 2030 برای توسعه پایداره که هدف اون کنترل زمین لرزه ها و بازگرداندن بهره وری به وسعت گسترده ای از زمین های تخریب شده، بهبود معیشت بیش از 1.3 میلیارد نفر و کاهش اثرات خشکسالی برای جمعیت های آسیب پذیر بوده وحاصل اون ساختن آینده ایه که در اون بیابان زایی و تخریب زمین، به حداقل رسیده و اثرات خشکسالی در مناطق آسیب دیده کاهش پیدا کنه.

مناطق تحت نظارت UNCCD، پنج منطقه: آفریقا، آسیا، آمریکای لاتین و کارائیب (LAC)، دریای مدیترانه ، اروپای مرکزی و شرقی (CEE) هستن و متن کنوانسیون، پنج ضمیمه داره که مربوط به هر کدوم ازاین مناطقه؛ البته کشورهای عضو این مناطق خودشون با همدیگه، چارچوب همکاری و چگونگی اجرای این برنامه ها و اقدامات در سطح ملی رو هماهنگ و برنامه ریزی می کنن.

نماد کنوانسیون بیابان زدایی:

در ماه مارس ۲۰۰۵، سازمان ملل، با یک فراخوان از همه علاقه مندان خواست تا طرحی را به عنوان نماد و آرم کنوانسیون بیابان زدایی ارایه کنند تا در روز جهانی بیابان زدایی در سال ۲۰۰۶ به عنوان آرم این کنوانسیون انتخاب بشه. در نهایت طرحی از کریشن موری موتو (Krishen Maurymoothoo) انتخاب شد که دارای ۳ عنصر برجسته بود:

  • یک درخت، که مثل سقفی محافظ بر روی آرم قرار داشت
  • خورشید به عنوان نمادی از گرما و زندگی
  • تپه های رنگین به عنوان نشانه ای از زمین

گرچه آرم فعلی بیابان زدایی دقیقا همون طرح نیست اما از جنبه های مختلف شباهت های زیادی با اون طرح داره. از جمله این شباهت ها می توان به وجود درختان به عنوان محافظ زمین، آسمان روشن که گرمای خاصی رو در پس زمینه ایجاد کرده، طرح زمین و استفاده از رنگ های مبتنی بر اون، شامل سبز و قهوه ای اشاره کرد.

شعار روز جهانی بیابان زدایی در سال ۲۰۱۸:

هر سال شعاری برای این روز انتخاب می شه که هدف خاصی رو دنبال و خط مشی کلی رو برای کشورها تعیین می کنه. این شعار حکایت از نگرانی هایی داره که بیش از سایر مشکلات در این زمینه، نیاز به توجه دارن و باید اقداماتی فوری در رابطه با اون ها صورت بگیره.

امسال این روز با شعار "ارزش واقعی در زمین است، بر روی آن سرمایه گذاری کن" گرامی داشته می شه و بر مدیریت پایدار زمین به عنوان راهی برای بازسازی اقتصاد، ایجاد شغل و احیای جوامع تاکید داره. این شعار فراخوانی برای همه از جمله تولید کنندگان، مصرف کنندگان و سیاست گذارانه و از اون ها می خواد تا برای ایجاد تغییر، در آینده ی زمین سرمایه گذاری کنن.

میزبان روز جهانی بیابان زدایی در سال ۲۰۱۸:

هر سال، بر اساس اهداف و بررسی وضعیت، کشوری به عنوان میزبان اصلی این روز و مراسمش انتخاب می شه و در سال ۲۰۱۸ این افتخار نصیب اکوادور شد؛ کشوری در شمال غربی آمریکای جنوبی. این کشور مدیریت پایدار زمین رو به عنوان یکی از ستون های اقتصاد زیستی ترویج داده.

اقتصادی که تمام بخش هاش بر این اصول استوار هستن: تولید و استفاده از منابع زیستی، فرآیندهای نوآورانه زیستی و اصول تولید پایدار محصولات و خدمات. روز جهانی بیابان زدایی موقعیتی خوب برای اکوادوره تا تلاش هاش رو در ایجاد مدیریت پایدار زمین به دیگر ملت ها ارائه کنه و به اون ها بگه که چطور می شه از این راه برای گسترش اقتصاد زیستی استفاده کرد.

برنامه های ایران در این روز:

هر سال، به مناسبت این روز، سمینارها و کنفرانس هایی در سراسر کشور برگزار می شه و در اون کارشناسان به ارائه راه حل هایی در زمینه بیابان زدایی و کاهش سرعت بیابان زایی در کشور می پردازن. در برخی مناطق، کاشت درخت و گیاهان بیابان زدا، اجرای برنامه های آموزشی و ... هم صورت می گیره.

بیابان زایی نگران کننده در ایران:

ایران، کشوری با ۱۶۴ میلیون هکتار مساحته که بیشتر مناطق اون رو اقلیم خشک و فراخشک در بر گرفته. در واقع محدوده بیابانی ایران ۳۲ میلیون هکتار از مساحت کل آن محسوب می شه که ۷ میلیون و ۴۰۰ هزار هکتارش از کانون های بحرانی هستن. در حدود ۹۰ درصد ایران با سه حوزه مشخص دشت لوت، دشت کویر و بیابان های مسیله، در معرض بیابان زایی قرار دارن و عوامل انسانی مثل بهره برداری بی رویه از آب های زیرزمینی و خاک، سبب افزایش این میزان می شه.

بر اساس آمارها، هر سال در حدود ۱۰۰ هزار هکتار به بیابان های کشور افزوده می شه و قسمتی از زمین از بین می ره. چنین شرایطی باعث شده که بیش از ۲۰ درصد مساحت کشور رو اراضی بیابانی تشکیل بدن. در حال حاضر سرانه بیابان در کشور ۰.۵ هکتاره، در حالی که سرانه جهانی اون ۰.۲۲ هکتاره!

افزایش جمعیت و بیابان زایی:

ما در سی چهل سال پیش این جمعیت رو نداشتیم. ببینید جمعیت ما در چهل سال پیش چقدر بوده و الان چقدره؟ فشار این جمعیت هم مخصوصاً جمعیت روستایی روی زمینه. بهتره با مثال ملموس تری به این موضوع بپردازیم: هرچند امکانات روستا ها در حال حاضر نسبت به چند دهه پیش تغییرات قابل توجهی داشته و حقیقتا از لحاظ تامین آب و برق و امکانات مشابه، با قبل قابل مقایسه نیست.

آیا در همین مناطق، بیابان زایی نسبت به قبل کمتر شده؟ 20-30 سال قبل روستایی که 20 یا 30 خانوار جمعیت داشت، حالا دو برابر شده؛ مسلما این تعداد افراد در روستا به کار کشاورزی یا دامداری مشغولند؛ از طرفی برای کشاورزی در مناطق بیابانی زمین و آب محدوده، پس با این وجود روستایی یا باید به شهر بیاد و جذب کارهای کاذب بشه و یا در روستا زمین بیشتری اضافه و کار کشاورزی کنه.

زمین بیشتر هم آب بیشتر می خواد؛ در بیابان که نمی شه دیم کاری کرد! بعد بدون توجه به امکانات سفره آب زیرزمینی چاه عمیق حفر می کنیم! آب پمپاژ می شه و علاوه بر این که سطح آب زیرزمینی پائین می ره، تعادل هیدرواستاتیک بین آب شور و آب شیرین بهم می خوره.

آب شیرین که پمپاژ شد، آب شور زیرزمین به طرف سفره آب شیرین هجوم میاره و کم کم آب شور می شه؛ آب شور که بالا اومد، در سطح زمین خاک رو شور می کنه و طبعا محصول کم می شه؛ کیفیت محصول که پایین اومد، زمین هم جوار، زیر کشت می ره و این روند ادامه پیدا می کنه تا جایی که به خودمون می آیم و می بینیم که روی زمین فقط شوره زار و کویر درست کردیم و در زیرزمین، سطح سفره آب آنچنان افت کرده که باید چاه رو کف شکنی کنیم!

دلایل بیابان زایی در ایران:

پیشروی بیابانها در ایران در دهه های اخیر به دلیل عوامل زیر سرعت گرفته:

  • جمعیت ایران در ظرف 20 سال گذشته دو برابر شده. پس نیاز به محصولات کشاورزی و فرآورده های روستایی مردم رو مجبور به استفاده از زمین کرده تا بدون توجه به پتانسیل و میزان حاصلخیزی جنگل ها و مراتع اون ها رو به زمین های زراعی تبدیل کنه؛
  • چرای بیش از حد دام ها در مراتع و استفاده بی رویه از این مناطق بسیار شایع شده؛
  • استفاده بی رویه از چوب درختان و گیاهان برای مصارف خانگی و سیستم حرارتی منازل به همراه استفا ده بی رویه از منابع آبی، راه رو بیشتر به سوی فروسائی زمین فراهم می کنه.
  • آوارگان به دلیل برطرف کردن نیازهای خود در زمینه های تامین سوخت، کشاورزی و پرورش گیاهان در فروسایی حدود 2/1 میلیون هکتار از منابع طبیعی سهیم بودن.

بیابان زدایی در ایران:

ایران سومین کشوری بود که به کنوانسیون مقابله با بیابان زدایی پیوست و فعالیت بیابان زدایی رو از سال ۱۳۴۴ آغاز کرد. حدود دو میلیون هکتار جنگل در دست کاشت در ۴ استان، حاصل فعالیت این سال ها به شمار می ره که نقش عمده ای در حفاظت از شهرها و روستاها، کاهش آلودگی، تامین علوفه و تولید چوب، مراقبت از تاسیسات صنعتی، نظامی، اقتصادی و... داشته است.

جالبه در مورد خط مشی ها و برنامه های دولت در احیا و گسترش منابع طبیعی قابل بازیافت، با توجه ویژه نسبت به کنترل پیشروی بیابان ها هم بدونیم:

  1. بکارگیری رسانه های ارتباط جمعی و سایر رسانه ها به منظور افزایش آگاهی عموم پیرامون اهمیت منابع طبیعی قابل بازیافت و خطرات ناشی از پیشروی بیابان ها.
  2. تسریع روند توسعه اقتصادی ـ اجتماعی در مناطق روستایی به منظور جلوگیری از مهاجرت کشاورزان و دامداران به شهرهای بزرگ و مراکز شهری.
  3. حفاظت از محیط زیست و برقراری ثبات در اون.
  4. احیا و بازیافت زمین های فروسائی شده.
  5. توسعه صنعتی با بکارگیری فناوری سازگار با محیط زیست .
  6. سیاست های فعال در زمینه جمعیت شناختی که موجب کاهش میزان آهنگ رشد از17/3 % به 7/2 % شده.
  7. تثبیت ریگ های روان به منظور کاهش تاثیرات منفی بر زمین های زراعی، مناطق مسکونی، مناطق سوق الجیشی، جاده ها و سایر تاسیسات زیر بنایی که از نظر اقتصادی ارزشمند تلقی می شن.
  8. تشویق مشارکت های مردمی در مراحل تصمیم گیری و اجرای برنامه های مربوطه.

خطر ریگ های روان:

حرکت شن های روان به نوعی از پیشروی بیابان ها گفته می شه که خطری بزرگ رو متوجه ایران می کنه. خسارات ناشی از پیشروی ریگ های روان هر ساله رو به افزایشه. اولین اقدام جدی در زمینه کنترل ریگ های روان در سال 1965 میلادی (برابر با سال 1344 هجری شمسی) در مورد 100 هکتار از اراضی انجام شد. امروزه این تلاش ها اون قدر به لحاظ دامنه و ابعاد، توسعه یافته که پروژه های تثبیت ریگ های روان و برنامه های بیابان زدایی سالانه حدود یک میلیون هکتار از اراضی رو در بر می گیره.

اقدامات مبتکرانه در خصوص تثبیت شن ها و ریگ های روان شامل مراحل و روش های بیولوژیکی، مکانیکی و شیمیاییه و فعالیت هایی مثل کاشت نهال، بذر افشانی، محصورسازی اراضی و استفاده از نفت خام به منظور محافظت از ریشه های گیاهان رو در بر می گیره.

تا حالا بیش از 4 میلیون هکتار از مناطق بیابانی و بایر ایران احیا شدن. در این ارتباط یکی از عمده ترین این تلاش ها برنامه اجرایی ملیه که در سال 1992 شروع شده. دست اندرکاران این برنامه در نظر دارن تثبیت ریگ های روان و بیابان زدایی 10 میلیون هکتار از اراضی فروسایی شده رو عملی کنن. اما کماکان مشکل بیابان زایی ادامه داره و در مقابل، راهکارهای بیابان زدایی هم هنوز نتونسته اون طور که باید، معضلات رو حل کنه.

تهران در آستانه بیابان زایی:

حیدرزاده، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران معتقده که این شهر شاهد ۳۶ سانت نشست زمینه و این آخرین مرحله قبل از بیابان زاییه. او هشدار می ده که مطالعات و اقدامات کارشناسانه نشون می ده که میزان خشکی و بیابانی شدن رو به افزایشه و ایران اولین کشور دنیاست که به سرعت به بیابان تبدیل می شه!

سال هاست که هم در ایران و هم در سطح بین المللی کارشناسان نسبت به خطر کم آبی در فلات ایران هشدار می دن. بنا به خوش بینانه ترین برآوردها، ایران در ۲۰ سال آینده، حدود یک سوم از منابع آبی سطحی و سفره های زیرزمینی خودش رو از دست می ده.

گزارش ناسا درباره خشکسالی:

اوایل تابستان ۱۳۹۲ گزارشی از سازمان فضایی آمریکا (ناسا) درباره شرایط جوی زمین منتشر شد که از ورود حدود ۴۵ کشور جهان، به چرخه درازمدت خشکسالی خبر می داد. گزارش ناسا می گفت: به دلیل شرایط لایه اوزون و همچنین انحراف زمین به میزان یک میلیونم درصد از مسیر چرخشی خود به دور خورشید، ۴۵ کشور جهان دچار خشکسالی شدید شده و در صورت عدم ذخیره منابع آبی دچار بحران در تولید کشاورزی و دامداری می شن.
در بین ۴۵ کشوری که ناسا در گزارش خود از اون ها به عنوان کشورهای در خطر خشکسالی شدید نام برده بود، ایران در جایگاه چهارم قرار داشت!

در گزارش ناسا اومده بود: پیش بینی می شه تا سال ۲۰۴۵ تقاضای مصرف آب شیرین در خاورمیانه ۶۰ درصد افزایش پیدا کنه، اما طبق مطالعات انجام شده، منابع آب شیرین خاورمیانه تا سال ۲۰۵۰ حتی به رقمی ۱۰ درصد کمتر از میزان فعلی خواهد رسید. طبق این گزارش آنچه که بر سر منابع آب در خاورمیانه اومده، نتیجه «سوءمدیریت، افزایش تقاضا برای استفاده از منابع زیرزمینی آب و خشکسالی» ست.

گزارش های مرتبط با بیابان زایی در ایران:

در همون روزهای پس از انتشار گزارش ناسا، مسئولان ایرانی اون رو "غیر علمی" و مردود دونستن! معاون توسعه و پیش بینی سازمان هواشناسی کشور گفت: «نظام طبیعت به صورت مداوم خود رو کنترل می کنه و اگر قرار بود اقلیم کره زمین با کارهای انسان تغییر کنه، زندگی بشر سال ها پیش تموم می شد.»

اما از زمان انتشار گزارش ناسا تا به امروز، شمار گزارش هایی که در رسانه های ایران منتشر می شن و هر کدوم گوشه ای از ابعاد نگران کننده ی خشکسالی در ایران رو به تصویر می کشن، به طور مرتب در حال افزایشه. به گوشه هایی از این گزارش ها که تنها در چند ماه اخیر در رسانه های ایران منتشر شدن، توجه کنیم:

  • «خشک شدن پنج دریاچه، پایین رفتن بستر آب های زیرزمینی در اقصی نقاط کشور، خشک شدن آب زاینده رود و چند رودخانه دیگه، کاهش سطح ذخیره آب پشت اغلب سدهای کشور، تخلیه ۶۵ درصد از روستاهای یزد در ۲۵سال گذشته، خالی شدن ۳۰۰ روستا در حاشیه دریاچه هامون، تامین آب ۵۳۰۰ روستا به وسیله تانکر و گسترش کویر، تنها تکرار تراژدی تلخی است که هر روز بیشتر سرزمین ما و ساکنان آن را به لبه یک فاجعه ملی و زیست محیطی نزدیک تر می کند.»(علی فراستی، استاد دانشگاه)
  • «تا سال ٢٠۵٠ میلادی، خشکسالی کشور ١١ برابر شرایط فعلی خواهد شد و نزولات جوی هم کاهش خواهد یافت. این شرایط منجر به نگرانی عمیق درخصوص آینده ایران، منطقه و جهان می شود.»(معصومه ابتکار)
  • «طبیعت ایران وارد مرحله تغییر فاز شده است. از حالا به بعد ما دائم غافلگیر خواهیم شد. چه کسی فکر می کرد زاینده رود کاملا خشک شود؟ یا دشت ها کاملا خشک شود؟ بنابراین من معتقدم آینده ای که پیش روی ماست از آنچه که تا الان پیش بینی می کردیم وخیم تر و بدتر است.»(ناصر کرمی، استاد دانشگاه)
  • «الان از جنوب البرز و شرق زاگرس تا مرزهای جنوب شرقی کشور در معرض تهدید کمی آب است. ما ۵۰۰ میلیارد مترمکعب آب استاتیک داشتیم از میلیون ها سال قبل در زیر زمین. در ۳۰-۳۵ سال گذشته ۱۵۰ میلیارد مترمکعب از آن را استفاده کرده ایم. باقیمانده آن هم شور است. الان هم داریم از سفره های زیرزمینی استفاده می کنیم.»(عیسی کلانتری، وزیر سابق کشاورزی)
  • «ما در حال از دست دادن با سرعتِ میراث طبیعی خود هستیم؛ به خصوص این که وارد دوره ی خشک سالی هم شدیم و این دوره ی خشک سالی به معنای این است که آبشخورها و پوشش گیاهی در حال از بین رفتن است، فرسایش خاک شدت پیدا می کند و آن کاری که انسان ها نتوانستند انجام دهند، طبیعت این دفعه انجام خواهد داد! بنده به شدت نگران آینده ام و با دلایل و با تمام حیثیت علمی خودم می گویم که: ما در حال تبدیل شدن به کشور سومالی هستیم! یک بیابان برهوت و بی انتها با مردمانی گرسنه و آواره!»(ناصر کرمى)
  • «سومالیزاسیون یا تبدیل شدن طبیعت ایران به سومالی، سه مرحله دارد. اول به صورت بلعیدن طبیعت خود را نشان می دهد، به این ترتیب که طبیعت را برای پیشرفت می بلعند؛ این روند، آغاز شده و اثرش را کامل گذاشته است. در نتیجه آن می بینیم که دریاچه ها و رودخانه ها خشک شده است و ما ۹۰ درصد حیات وحش را از دست داده ایم. در مرحله بعدی سومالیزاسیون، کشاورزی بلعیده می شود؛ یعنی منابع آب کم و گران تر می شود، طوری که کشاورزی و دامداری نمی صرفد. همین الان اگر بخواهیم به تجارت آزاد روی بیاوریم، می توان اغلب چیزهایی را که در ایران تولید می شود، ارزان تر از خارج وارد کرد. در مرحله بعدی سومالیزاسیون، هیولای کم آبی به شهرها حمله می کند؛ یعنی به آب مصرفی انسان ها که در واقع به کمترین میزان مصرف یعنی دو تا چهار درصد می رسد»(ناصر کرمی)
  • «در کشاورزی در ده تا دوازده سال اخیر تقریباً افزایش تولید نداشته ایم. چون آب روز به روز کمتر می شود. آب در حال شور تر شدن است. طبیعت ما در حال از بین رفتن است. امروز در داخل کشور یک تالاب آبدار نداریم. از هامون تا هورالعظیم و از ارومیه تا بختگان خشکیده است. طبیعت چگونه نشان دهد که کشور در حال از بین رفتن است؟ این ماییم که باور نمی کنیم که آب نداریم. کماکان برداشت بی رویه، مصرف بی رویه، ضایعات بی رویه، فشار بر طبیعت به جای این که منابع مان را اصلاح کنیم و در زیربناهای مربوط به آب سرمایه گذاری کنیم، پول مملکت را توزیع می کنیم که جز تورم چیز دیگری از آن درنمی آید. من به واقع می ترسم که اگر ۲۰ تا ۲۵ سال آینده با همین روش از آب بهره برداری کنیم، سرنوشت قوم مایا و سومر سر ملت ایران هم بیاید. این دور از انتظار نیست.»(عیسی کلانتری)
  • «بر اساس داده های به دست آمده از مطالعات دمای هوای کشور، تا ۹۰ سال آینده میزان بارش کاهش و میزان دما افزایش می یابد، ضمن آن که سفره های آب زیرزمینی نیز از بین می روند.» (روزنامه جوان)
  • «خشکسالی اگر برای شهری ها یک بحران توی روزنامه ها و کلام روسا است در جنوب کرمان یک واقعیت محض است، یک اتفاق که حتی شروعش هم مثل استارت زدن دونده های سرعت است. بعد کهنوج و جیرفت فاجعه نمایان تر است، پل های بی شماری است که روی زمین خشک ساخته شده و رهگذران را در اول به اشتباه می اندازد که پول بیت المال هدر رفته اما کمتر کسی متوجه می شود که آنچه هدر رفته آب های فراوانی است که زمانی زیر این پل ها جریان داشته، که اکنون نیست.»(روزنامه شهروند)
  • «بحران آب فعلی در ایران از تقریبا ده سال پیش شروع شد. مدیریت نا صحیح ما موجب خشک شدن تالاب ها و هدر رفتن آب های سطحی و زیر سطحی شد. من معتقدم ایران در میانه راه خطر و بحران آب است، حتی اگر الان هم مدیریت صحیحی را اجرا کنیم ما با بحران مواجه نخواهیم شد. واقعیت این است مصرف آب ما بیشتر از توان طبیعت ماست. الان با بیلان های منفی سرسام آوری در منابع آب های زیرزمینی روبرو هستیم که به نظر من کمتر کشوری در جهان با این آمار و ارقام مواجه است.»(عیسی کلانتری)
  • «برای کل کشور احساس خطر می کنم. پتانسیل برداشت بیش از حد از آب های زیرزمینی را نداریم. سال گذشته برای ۴۴ میلیون نفر غذا وارد کردیم، فقط برای ۳۳ میلیون نفر در داخل کشور غذا تولید کردیم و بیش از این توانایی نداریم و اگر فشار بیش از حد وارد شود مرگ سرزمین ایران سریع تر اتفاق خواهد افتاد.»(عیسی کلانتری)
  • «بزرگ ترین بحرانی که در حال حاضر محیط زیست ایران را تهدید می کند بحران خشکسالی است و این بحران سال ها ادامه خواهد داشت و ما را به یک کشور مطلقاً بیابانی و خشک تبدیل خواهد کرد و چشم انداز ایران را به طور کلی دگرگون خواهد کرد. ۱۰ کشوری که به عنوان بدبخت ترین در میان کشورهای جهان شناخته می شوند، کشورهای بدون آب و اسیر خشکسالی اند و ما در حال وارد شدن به این ۱۰ کشور هستیم.» (ناصر کرمی)

سخن آخر:

زمین جاییه که همه ما در اون متولد شده و رشد کردیم؛ کوچک ترین آسیب به این زیستگاه، زندگی ما رو در همه جهات تحت تاثیر قرار می ده و می تونه حتی به مرگ موجودات منجر بشه. ما همه در برابر این کره خاکی مسئولیم و باید با جان و دل از اون مراقبت کنیم. بیابان زایی تنها یکی از بلاهاییه که ما داریم بر سر زیستگاه مون می آریم اما می تونه منجر به اتفاقات بسیار تلخی بشه.

در نهایت بهترین راه کمک به زمین، می تونه لذت بردن از اون باشد. از خونه بیرون برید و انگیزه خودتون رو برای نجات این محیط زیبا، بیشتر کنید. فراموش نکنید که همواره می تونید با دانلود اپلیکیشن پاکزی و تفکیک زباله از مبدأ، به حفاظت از محیط زیست خودتون کمک زیادی بکنید.

پاکزی

تیم تحریریه پاکزی ۱۳۹۷/۷/۱

پاکزی را در شبکه های اجتماعی:
لینک فیسبوک پاکزی
لینک لینکدین پاکزی
لینک اینستاگرام پاکزی
لینک تلگرام پاکزی
لینک توییتر پاکزی

کلیه حقوق مادی و معنوی این وبسایت متعلق به شرکت اکسون ویژن سیستم میباشد.