کمپوست راهی برای بازیافت زباله تر و تبدیل به کود

تیم تحریریه پاکزی ۱۳۹۷/۶/۱۱

۱۱ دقیقه مطالعه

کمپوست

بازیافت زباله تر و تبدیل آن به کود کمپوست

هر ماده آلی که به وسیله میکروب ها قابل تجزیه باشه، می تونه به عنوان کود آلی مورد استفاده قرار بگیره. اما کودهای آلی مختلف از نظر کیفیت، دوام در خاک و قیمت خیلی با هم تفاوت دارن. کودهای آلی رو می تونیم به سه گروه کودهای حیوانی، کود سبز و کمپوست تقسیم کنیم:

  • کود حیوانی:

کود حیوانی در حقیقت از فضولات حیوانات تهیه می‌شه که برای تولیدش بیشتر از مدفوع گوسفند، گاو، اسب و یا مرغ استفاده می شه. کود حیوانی به خاطر داشتن حجم وسیعی از مواد آلی و غذایی باقی مونده که برای غنای خاک بسیار مفیده در طول تاریخ همیشه مورد توجه کشاورزها بوده. کود انسانی نیز در رده کودهای حیوانی به حساب میاد و در بعضی کشورها از جمله ایران از مدفوع انسانی به عنوان کود در مزارع کشاورزی استفاده می‌شه.

  • کود سبز:

کود سبز به گیاهی گفته می شه که قبل از کاشت محصول اصلی، کشت شده و بعد از مقداری رشد، سبزینه اش رو به زمین برمی گردونن بدون اینکه از این گیاه محصولی برداشت کنن. در اصل کود سبز یک تناوبه که محصول نداره و برای بهبود باروری و حاصلخیزی خاک، مورد استفاده محصول بعدی قرار می گیره؛ البته از نظر رطوبت نباید با محصول اصلی در رقابت باشه.

در واقع کود سبز مواد غذایی به خاک اضافه نمی کنه، بلکه اون چه رو که طی رشد خود از خاک جذب و در خود ذخیره کرده رو به خاک برمی گردونه؛ گیاه کودی انتخاب شده باید در زمان گل دادن یا خوشه بستن به زیر خاک برده بشه؛ چون قبل از این زمان، رشد و نمو قسمت های سبزینه ای گیاه کافی نبوده و از برگردوندن اون، ماده آلی زیادی به خاک اضافه نخواهد شد.

  • کمپوست:

به کودی گفته می شه که از بازیافت مواد ارگانیک (مواد زائدی که ازگیاهان و حیوانات باقی می مونه) به دست می‌آد.از کمپوست در باغبانی و کشاورزی به عنوان تقویت‌کننده خاک استفاده می‌شه. کمپوست (Compost) یکی از بهترین کودهای گیاهی و تقویت‌کننده‌های طبیعی خاکه و می‌تونه جایگزین خوبی برای کودهای شیمیایی باشه.

مهمترین حسن این کود، ارزون بودن اونه. استفاده از کمپوست ساختار خاک رو ارتقا می‌ده، محتوای خاک رو تقویت می‌کنه و باعث می شه خاک مدت زمان بیشتری بتونه آب رو در خودش نگه داره. کمپوست قدرت باروری خاک را زیاد می کنه و همین طور کمک می‌کنه که ریشه‌های سالم در گیاه رشد کنه.

کمپوست چیست؟

ساده ترین تعریف کمپوست تولید کود از زباله ست. در معنای دقیق تر به تجزیه موادآلی موجود در زباله های فساد پذیر در حرارت و رطوبت مناسب به وسیله باکتری ها، قارچ ها، کپک ها و سایر میکروارگانیسم های هوازی و یا غیر هوازی که مواد آلی رو به موادی مفید مثل هوموس و ... تبدیل می کنه، کمپوست می گن.

این روش که یه نوع بازیافت موادآلی از زباله هاست مناسبترین روش دفع و یا استفاده مجدد از زباله های مناطق روستاییه. با توجه به رونق کشاورزی در روستاها و نیاز کشاورزان به کود، کمپوست تهیه شده از مواد فساد پذیر و مواد زاید گیاهی و کشاورزی و فضولات دامی می تونه به عنوان یک اصلاح کننده خاک کشاورزی عمل کنه و جایگزینی برای کودهای شیمیایی بشه.

تاریخچه کمپوست:

تلنبار مواد آلی در یه مکان مشخص به منظور تجزیه و استفاده دوباره ی اون در کشاورزی قرن هاست که توسط کشاورزان با فرهنگ های مختلف انجام می شه. در چین بیش تر از دو هزار ساله که بقایای گیاهی رو از طریق مخلوط کردن با فضولات انسانی و حیوانی مورد استفاده قرار می دن. در اروپا هم استفاده از کمپوست برای افزایش حاصلخیزی خاک، به زمان رومی ها برمی گرده و در بین کشاورزان رواج زیادی داشته.

در اوایل قرن بیستم سر آلبرت هوارد انگلیسی تلاش زیادی در احیای صنعت کمپوست در اروپا داشت. بعد از جنگ جهانی دوم به دلیل افزایش تولید کودهای شیمیایی و کاربرد ساده تر آن توسط زارعین، کمپوست کم کم به دست فراموشی سپرده شد اما در ژاپن در خلال جنگ جهانی دوم با توجه به اینکه دسترسی به کودهای شیمیایی مشکل بود، از مواد آلی به عنوان کود استفاده می کردن.

این روزها صنعت کمپوست به عنوان یکی از روش های کارآمد برای تبدیل ضایعات شناخته شده است و اما ایران به لحاظ واقع شدن در کمربند خشک کره زمین، از فقر مواد آلی در خاک های زراعی رنج می بره و سالانه میلیون ها تن ضایعات مختلف کشاورزی، دامی و شهری در سطح کشور تولید میشه که می تونه سهمی در تامین ماده آلی خاک داشته باشه ولی متاسفانه قسمت اعظم آن یا سوزونده و یا در گوشه ای رها می شه و موجبات آلودگی محیط زیست را فراهم می کنه.

چرا کمپوست؟

مصرف بیش از حد کودهای شیمیایی موجب افزایش غلظت محلول خاک می شه و تعادل مواد غذایی در محیط ریشه رو به هم می زنه و به خاطر جذب مواد و بالا رفتن میزان نمک خاک، عواقب خطرناکی رو به همراه داره. این رو هم بهتره بدونیم که مبلغان اولیه کودهای شیمیایی اون رو به عنوان یه وسیله کمکی برای کودهای آلی می خواستن نه جایگزینی اون به جای کودهای آلی.

بر اساس تحقیقات فاو کود های شیمیایی اکثرا به مدت یک سال صرفا غذای گیاه رو تامین می کنن و به علت اینکه نمک هستن، نه تنها خاک رو تخریب می کنن بلکه نقش مهمی هم در آلودگی آب های سطحی و زیرزمینی دارن و این در حالیه که کودهای دامی تا پنج سال و کودهای کمپوستی بیش از بیست سال سلامت خاک و مواد غذایی لازم برای گیاه رو فراهم می کنن.

در فرآیند تولید کمپوست، سموم، آفات، بذر علف های هرز، نمک درون برگها و ساقه ها از بین رفته و نمک به صورت محبوس و غیر قابل جذب برای گیاه در می آد و میکروارگانیسم های فراوان کمپوست، با ترشح آنزیم های متنوع، خاک، گیاه ومحصولات حاصل رو، پاک و سالم خواهند کرد. تمامی ارگانیسم بیماری های گیاهی وآفات برگها، چوب های خردشده و دانه ها، در طی فرآیند کمپوست از بین می رن؛ چرا که دما در مرکز توده امکان داره حتی تا ۱۵۰ درجه سانتیگراد هم برسه.

این درحالیه که فرآیند مرگ آفات وازبین رفتن سموم از۶۰ درجه سانتیگراد شروع می شه و دردمای ۸۰ درجه فقط ترموفیلها و پاتوژنها باقی می مونن. دراین مراحل سموم، آفات، بیماری ها، مواد شیمیایی و بذرعلفهای هرز، در درون توده از بین می رن و اگر علف هرزی درزمین سبز شه به احتمال زیاد، بذر اون از قبل درون خاک موجود بوده.

فواید استفاده از کمپوست:

کمپوست

  • برای کشاورزی پایدار مناسبه و نه تنها از کاهش محصول جلوگیری می کنه، بلکه باعث افزایش اون هم می شه.
  • ذخیره کننده بزرگی از عناصر و آبه و باعث اعتماد و دلگرمی بیشتر کشاورزها میشه چون قابلیت ذخیره خاک در آب رو افزایش می ده.
  • باعث بهبودی ساختمان خاک می شه و عملیات شخم رو آسون تر می کنه.
  • هوموس و مواد آلی خاک رو افزایش می ده و خیلی از ویتامین ها، هورمون ها و آنزیم های مورد نیازی رو تامین می کنه که این مواد نمی تونن به وسیله کودهای شیمیایی تامین بشن؛ بنابراین در خاک های با کمبود مواد آلی بسیار مفید و مناسبه.
  • در جلوگیری از تغییر اسیدیته خاک مثل یک بافر عمل می که.
  • به راحتی با خاک در حال تعادل قرار می گیره و تهویه خاک رو بهبود می بخشه.
  • کودهای اضافه شده رو به راحتی و با جلوگیری از تلف شدن در اختیار گیاه قرار می ده.
  • بسیاری از عناصر و مواد غذایی پر مصرف و کم مصرفی رو که داره در خاک آزاد می کنه و در اختیار گیاه قرار می ده.
  • وزن مخصوص ظاهری خاک رو به شدت کاهش می ده؛ پس برای خاک سنگین و رسی بسیار مناسب و مفیده.
  • چون ظرفیت نگهداری عناصر در سطح اون زیاده، در کاهش عناصر و مواد غذایی گیاه در خاکهای سبک و شنی هم بسیار مناسبه.
  • چسبندگی خاک رو کم می کنه.
  • کمپوست به خاطر رنگ تیره ای که داره به راحتی حرارت و انرژی خورشیدی رو جذب می کنه و در بسیاری از مناطق سردسیر از سرمازدگی جلوگیری می کنه.
  • از فرسایش خاک در برابر باد و آب هم جلوگیری می کنه.
  • کود کمپوست فاقد بذر علف، عوامل بیماری زا و بوی نامطبوعه.

منافع بهداشتی کمپوست:

بر اثر درجه حرارت موجود در توده کمپوست بسیاری از باکتری ها عوامل بیماری زای مدفوعی و حتی تخم آسکاریس از بین می رن؛ در کمپوست قارچ هایی رشد می کنن که با تولید آنتی بیوتیک های ویژه، ایمنی محصول نهایی رو تضمین می کنن و البته گونه هایی از میکروب ها و سایر ارگانیسم ها هم که در کمپوست باقی می مونن با میکروب های معمولی خاک در تعارض نیستن.

نحوه کاربرد کود کمپوست:

کمپوست که لازمه اصلی برای بهبود وضعیت خاکه، می تونه به صورت پخش در سطح خاک مورد استفاده قرار بگیره یا می تونه در داخل خاک وارد شه و یا از طریق شخم با اون مخلوط شه. خاک یک باغ یا زمین زراعی به خوبی با افزایش مواد آلی و یا کمپوست اصلاح می شه و عناصر غذایی رو زیاد می کنه.

کمپوست در بسیاری مواقع نه تنها می تونه خاک رو در مقابل آلودگی های ناشی از وجود برخی حشرات و بیماری های مزاحم و مضر در امان نگه داره، بلکه می تونه میکرو ارگانیسم های مفیدی رو که می تونن عوامل مضر رو کنترل کنن هم در خاک افزایش بده. این کود باعث رشد گیاهانی سالم تر و قوی تر می شه که این گیاهان می تونن در برابر آفات و بیماری ها مقاومت بیشتری داشته باشن.

مقدار یک اینچ (۵۴/۲ سانتی متر) از کمپوست برای پاشیدن در سطح خاک تقریبا می تونه کافی باشه. البته کمپوستی که به خاک اضافه می شه علاوه بر کلیه فوایدی که گفتیم می تونه عاملی برای سریع تر تجزیه شدن بقایای آلی دیگه ای که در خاک هست هم، مورد استفاده قرار بگیره. کمپوست به عنوان کود اصلاحی نهایی خاک محسوب می شه و با در اختیار قرار دادن بهترین مواد و عناصر خودش به خاک، به اون جان تازه ای می بخشه.

تولید کود کمپوست:

  • روش صنعتی:

تولید کود کمپوست به روش صنعتی توسط سازمان بازیافت انجام می‌شه. در این روش بعد از تحویل زباله‌ها و مواد ضایع مراحل بعدی که شامل روش تغذیه، دسته‌بندی، خرد کردن، تخمیر و در نهایت خشک کردن و بسته بندیه، انجام می‌شه.

  • روش سنتی:

ورمی کمپوست

تولید کمپوست به روش سنتی در حوضچه‌هایی در باغ و یا منزل انجام می‌ شه. به این صورت که حوضچه‌هایی به طول دو تا نه متر، عرض یک و نیم تا دو و نیم متر و عمق یک متر می‌سازن. بعد از اون مواد اولیه کمپوست رو داخل حوضچه می ریزن و چند روز یک بار مواد رو به هم می زنن تا هوا وارد اون شه.

معمولا طی ۳۵ تا ۴۵ روز این مواد آلی توسط موجودات ذره بینی تجزیه و به کود کمپوست قابل مصرف تبدیل می‌شن. گاهی اوقات داخل حوضچه‌ها مقداری کود اوره اضافه می‌کنن تا کار پوسیده شدن راحت‌تر انجام بشه. یا اینکه کرم‌های خاکی رو در حوضچه‌ها می‌ریزن تا کمپوست تولید شه و اصطلاحاً به اون ورمی کمپوست (Wermy compost) یا کمپوست تولید شده توسط کرم‌های خاکی گفته می‌شه.

نتایج اقتصادی:

  • استفاده از کمپوست، بافت خاک رو اصلاح می کنه و علاوه بر اون باعث زنده شدن خاک های مرده و احیای خاک های شور می شه.
  • به دلیل قدرت بالای نگهداری آب، باعث افزایش راندمان آبیاری شده و هزینه های اجرای سیستم های آبیاری رو هم کاهش می ده.
  • با توجه به آزمایش ها و پروژه هایی که انجام شده، استفاده از این محصول، دوره آبیاری رو 2 روز بالاتر برده که باعث صرفه جویی بسیار زیادی در مصرف آب می شه.
  • استفاده از این کود ارگانیک تا حد بسیار زیادی نیاز به کودهای شمیایی رو کاهش داده به طوری که زمین های کشاورزی که خاک های اون در حال نابودی بودن، دوباره قابلیت کشت خود شون رو به دست آوردن.

همونطور که می بینیم فقط زباله های خشک قابل بازیافت و بهره برداری دوباره نیستن، بلکه زباله های تر هم قابل استفادن و در صنعت کشاورزی کاربردهای مؤثری دارن. هر چه بیشتر در مورد محیط زیست و زباله ها بدونیم، بیشتر به ضرورت تفکیک زباله پی می بریم و سامانه جمع آوری پسماند خشک پاکزی در این راه همراه همیشگی شماست.

درضمن کنفرانس جهانی کمپوست از ۲۸ تا ۳۱ ژانویه سال ۲۰۱۹ در فونیکس آریزونا توسط شورای کمپوست آمریکا برگزار می شه که شامل کارگاه ها، تورها و جلسات مختلف هست که می تونه شور و شوق زیادی برای شرکت کنندگان تو این کنفرانس داشته باشه.

پاکزی

تیم تحریریه پاکزی ۱۳۹۷/۶/۱۱

پاکزی را در شبکه های اجتماعی:
لینک فیسبوک پاکزی
لینک لینکدین پاکزی
لینک اینستاگرام پاکزی
لینک تلگرام پاکزی
لینک توییتر پاکزی

کلیه حقوق مادی و معنوی این وبسایت متعلق به شرکت اکسون ویژن سیستم میباشد.